Rum Evleri ve Ada Mimarisi

Bozcaada’da en çok fotoğraflanan şey ne plajlar ne de kale; sokaklardır. Daracık, taş döşeli, iki yanı rengârenk evlerle çevrili sokaklar adanın en akılda kalan yüzüdür.

İki mahalle, iki doku

Ada merkezi geleneksel olarak iki bölüme ayrılır. Rum mahallesindeki evler daha gösterişlidir: yüksek tavanlar, sokağa taşan cumbalar, süslü kapı ve pencere doğramaları, canlı renkler. Türk mahallesindeki yapılar ise daha içe dönük ve sadedir; avlular, yüksek bahçe duvarları ve daha örtük bir yaşam düzeni öne çıkar.

İki mahalle arasında yürürken bu geçişi hissedersiniz. Aynı adada, birkaç yüz metre arayla iki farklı yaşama biçiminin izini sürmek mümkündür.

Mimari neden böyle?

Ada mimarisi estetik kaygıyla değil, ihtiyaçla şekillenmiştir:

• Dar sokaklar rüzgârı keser. Bozcaada’nın sürekli esen rüzgârında, geniş caddeler yaşanabilir olmazdı.
• Kalın taş duvarlar yazın serin, kışın sıcak tutar. Adada yapı malzemesi olarak taş boldur.
• Cumbalar hem iç mekânı büyütür hem sokağı gözlemeye imkân verir.
• Küçük pencereler ısı kaybını ve rüzgârı azaltır.
• Renkler ise pratik bir işlev taşır: benzer evlerin arasında kendi evini tanımak.

Fotoğraf için ipuçları

Sokaklarda fotoğraf çekmek için en iyi saatler sabah erken ve ikindi sonrasıdır; öğle güneşi sert gölgeler yaratır ve renkleri soldurur. Kalabalıktan kaçınmak isterseniz sabah sekiz-dokuz arası ideal. Bir de şu var: ana caddeden sapın. En güzel köşeler genellikle turistik akışın bir sokak ötesindedir.

Saygı notu

Bu evlerin çoğu turistik obje değil, insanların yaşadığı konutlardır. Kapıdan içeri kamera uzatmadan, pencereden içeri bakmadan fotoğraf çekmeye özen gösterin. Ada halkı misafirperverdir; bu misafirperverliği hak etmek de bize düşer.

Malzeme ve teknik

Ada evlerinde kullanılan temel malzeme yerel taştır. Duvarlar kalın örülür, üzeri kireç harcıyla sıvanır ve badanalanır. Çatılarda geleneksel olarak alaturka kiremit kullanılır; kiremidin turuncu tonu, beyaz duvarlar ve mavi kepenklerle birlikte adanın klasik renk paletini oluşturur.

Ahşap, kapı ve pencere doğramalarında öne çıkar. Rum evlerinde bu doğramalar genellikle daha işlemelidir; kapı tokmakları, demir parmaklıklar ve cumba altı süslemeleri dönemin zanaatını gösterir.

Koruma ve bugün

Ada merkezinin önemli bir kısmı koruma altındadır; yeni yapılaşma ve cephe değişiklikleri kurallara bağlıdır. Bu, adanın dokusunun neden bozulmadan kalabildiğini açıklar. Restore edilen evlerin çoğu bugün pansiyon, butik otel ya da kafe olarak kullanılıyor.

Sokaklarda yürürken restore edilmiş ve edilmemiş evleri yan yana görürsünüz. Bu karşıtlık, korumanın ne kadar emek istediğini de gösterir.

Kapak fotoğrafı: Gargarapalvin, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)